برای ایرانیان پرتالی است متمرکز به جغرافیای گردشگری که این جغرافیا بستر مناسبی برای توسعه سایر بانکهای اطلاعاتی از قبیل مشاهیر و بزرگان هر شهر و بررسی آثار آنها و بانکهای اطلاعاتی مثل، خدمات و گردشگری که شامل غذاهای محلی،سوغات،صنایع دستی،بازار،صنعت،اکوتوریسم می باشد.با فرستادن عکس،سفرنامه،فیلم کوتاه،گذاشتن کامنت در آخر هر مطلب و معرفی شغل یا کار خود در آن منطقه، و با به اشتراک گذاشتن این مطالب به توسعه صنعت توریسم کشور کمک کرده باشیم
يکشنبه ١٤ آذر ١٤٠٠
جستجوی پیشرفته   جستجوی وب
گردشگری
ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
عضویت
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 5346
 بازدید امروز : 2612
 کل بازدید : 63023624
 بازدیدکنندگان آنلاين : 3
 زمان بازدید : 0.5000
شلمزار

شلمزار

دریاچه شلمزار واقع در 40 کیلومتری شهرکرد

دریاچه شلمزار واقع در 40 کیلومتری شهرکرد

شلَمزار شهری در ۳۰ کیلومتری جنوب شهرکرد و مرکز شهرستان کیار در استان چهارمحال و بختیاری در ایراناست.

شلمزار یکی از قدیمی‌ترین مناطق استان چهارمحال و بختیاری است.

برخی گفته‌اند شلمزار به معنای دشتی است که در آن شلم (گیاهی از خانواده کتیرا) می‌روییده و برخی گفته‌اند شلم با ضمه تلفظ شده و به معنای محلی بوده که پس از بارندگی همراه با گل و شل می‌شده‌است. وجود قبرستان با سنگ نبشته‌هایی به زبان ارمنی درقسمت شمال شرقی شهر جنب مجموعه ورزشی که تا حدود ۴۰ سال قبل آثار آن وجود داشت دال بر زندگی اقوام ارمنی در این محل بود. در حال حاضر تمامی اهالی شهر مسلمان هستند. و این شهر دارای 7096 جمعیت می‌باشد. زمین‌های کشاورزی شلمزار به وفور در این شهر دیده می‌شود که این شهر یکی از بهترین دارنده‌های زمین‌های حاصلخیز به نامهای دیز دشت، شلمزار بالا، چاری، سل آباد، سر سه گرد، در استان چهارمحال و بختیاری می‌باشد.

این شهر همچنین دارای باغهای بزرگ انگور و بادام؛ گیلاس و... به نامهای احمد آباد و چزغان، چنار سبز، همایی(باغ حج منجواد)، قزلجه، می‌باشد، همچنین کارخانهٔ آب کوهرنگ واقع در این شهر می‌باشد که در مجاورت دریاچه شلمزار مکان بسیار مناسبی برای تفریح می‌باشد، معمولاً آخر هر هفته اقشار گوناگون به آنجا رفته و اوقات فراغتشان را آنجا سپری می‌کنند، همچنین شلمزار دارای میدان ورزشی بنام میدان جوانان می‌باشد که خواهران و برادران در انجا حضور می‌یابند.مردم در این شهر به گویش بختیاری صحبت می کنند .

ازآثارتاریخی این شهر :

 ورزش

شلمزار به دلیل ارتفاع بیش از دو هزار متری از سطح دریااز سوی کارشناسان ورزشی به عنوان یکی از مستعدترین مناطق برای ورزشهای انفرادی به ویژه دو و میدانی در ایران اعلام شده است.

از شهر شلمزار قهرمانانی همچون داریوش، عباس، محمد و محمود صمیمی، در رشته پرتاب دیسک در رده‌های سنی بزرگسالان و جوانان و " محمود حمزه‌پور " در رشته پرتاب نیزه در سطح آسیا مطرح شده‌اند

اگر بخواهیم از شلمزار بگوییم از سرزمین شقایق های وحشی دشت دیزدشت ،از آب زلال دریاچه ،از میدان بازی های محلی که خاکش بوی مهربانی دارد،از باغ صمصام السلطنه،از گل محمدی های مزرعه چزغون، از فراز و نشیب های تاریخ  خطه دلاور پرورشلمزار ، از ایثار گری و خودگذشتگی ها در انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و رشادت جوانان، از پیشرفت علم و صنعت در این منطقه ،حرف بسیار است.

آنچه بر شلمزار گذشته است کم وبیش همان چیزی است که بر دیگر روستاهای منطقه چهارمحال و بختیاری گذشته است.قبل از تسلط خوانین بختیاری بر چهار محال و بختیاری شلمزار  جمعیت چندانی نداشته است. دارای حمام و مسجد رعیتی بوده و به قرار اطلاع ،جمعیت در این نقطه به همت حاجی محمد رضا خان که حاکمیت چهارمحال را قبل از خوانین بختیاری داشت جمع آوری شده اند.پس از سلطه خوانین بختیاری در این روستا نیز چون دیگر روستاهای منطقه ،قوانین ظالمانه فئودالی ایلیاتی که همرا ه با بیگاری بود به اجرا درآمد.مالک شلمزار به هنگام سلطه بختیاریها بر منطقه نجف قلی خان بختیاری بود که در دستگاه حکومت قاجاریه بعد از مشروطه تا سطح رئیس الوزرا ارتقا یافت و در سال 1297 هجری قمری برای دومین بار کابینه تشکیل داد.در کتاب مرآه البلدان که در اواخر قرن 13 هجری قمری تدوین شده درمورد شلمزار آمده است:"خالصه دیوان اعلی هشتاد خانوار جمعیت آن است.هرسال صد خروار بذرافشان دارد.از دامنه کوه، آبی می جوشد و بیرون می آید که دریا گویند و پنج شش سنگ آسیا آب از آنجا جاری می گردد.دهات حول و هوش را هم مشروب می کند استخری دارد که آب آنجا جمع است.عمق آنجا را کسی نمی داند چقدر است چهارصد تومان مالیات و چهار نفر سرباز می دهد.حمام و مسجد رعیتی دارد و جمعیت آنجا را حاجی محمد رضا خان جمع آوری نمود است."

موقعیت طبیعی و جغرافیایی

شلمزار در 50 درجه و 5 دقیقه طول شرقی و 32درجه و 3 دقیقه عرض شمالی .محدوده ی بخش شلمزار شهرستان شهرکرد در فاصله 35 کیلومتری جنوب این شهر درمسیر جاده ای که به قمستهای مرکزی و غربی استان متصل می شود قرار دارد.این شهر در دشت نسبتا وسیعی که به شکل شرقی غربی مابین دو رشته کوه گسترده و روستاهای بزرگ دستنا و گهرو را نیز دربرگفته استقرار یافته است.شلمزار در بخش مرکزی رشته کوههای زاگرس در حاشیه جاده در حال احداث اصفهان ـ شهرکردـ خوزستان واقع گردیده و از طرف شمال به روستاهای گهرو و جعفرآباد و از غرب به روستای دستنا محدود می گردد.شلمزار از نظر جغرافیایی در جنوبی ترین نقطه از منطقه کیار دریک دره نسبتا بزرگ از کوههای زاگرس قرار گرفته است.(کوه سوخته و کوه چوغان)کوه جنوبی چزغان از ترکیبات آهکی تشکیل یافته و کوه شمالی (برآفتاب سوخته)از سنگ های تخریبی ساخته شده است.وجود این دو کوه با جنسیت متفاوت حاکی از این حقیقت است که گسل زاگرس از حد فاصل آنها عبور می کند.به عبارت دیگر شلمزار دقیقا بر روی گسل زاگرس و یا به عبارت دیگر در روی خط زلزله قرار دارد.

شلمزار با کوهها و ارتفاعات و دشتهای حاصلخیز دارای اکوسیستم قدیمی با مقادیر زیادی از منابع آبهای زیر زمینی می باشد.البته با رشد و گسترش شهر نشینی ساختار قدیمی آن از بین رفت و ساختار جدید به وجود آمد و این روند همچنان ادامه دارد.

شلمزار مرکز شهرستان کیار و حدود بیست و پنج روستا تحت پوشش این شهر می باشند که عبارتند از:دستنا،گهرو،حاجی آباد،قلعه ممکا، جعفرآباد ،زوردجان، سلم، خراجی، تشنیز، حسین آباد ،امیرآباد قلعه تک، سرتشنیز، خیرآباد ،موسی آباد، گشنیزجان، قلعه سلیم، دزک، دستگرد ،ایرانچه ،سورک و...

عوامل وجودی سکونت

عوامل سکونت را در این شهر می توان به صورتهای زیر توصیف کرد:1-عامل وجود آب: وجود آب که مایه حیات است و مناسب بودن خاک آن برای کشاورزی 2-وجود مراتع و علفزار و چمنزارها که برای چرای دام بود.3-قرار گرفتن درمسیر عبور کاروانهای تجاری و مناسب بودن برای اطراق و بار اندازی عشایر با توجه به قرائن و شواهد و آثار بدست آمده نشان می دهد که سکونت در این محل دارای قدمت طولانی می باشد.از جمله می توان آثار بدست آمده از روستایی معروف به تخت شاه عباس که تعدادی سنگ تراش آجر و سفال باقی ماند،‌نشان می دهد که در زمان صفویه در این محل سکونت داشته اند.شلمزار در گذشته از چند روستای کشاورزی تشکیل می شده، از جمله شلمزار پایین، شلمزار بالا،تخت شاه عباس و چنار سبز که با توجه به چند قبر موجود وجود این روستا ثابت می گردد.وجود این قبرها نشان می دهد که در گذشته زردشتیها ابتدا در این مکان اسکان داشته اند و بعد ارامنه به وسیله شاه عباس به این منطقه کوچ کردند که آثار قبرهای مربوط به ارامنه درمرکز شهر  باقیست.                                                              

وجه تسمیه شلمزار

در مورد وجه تسمیه کلمه "شلمزار"  اقوالی چند می باشد که ما دراینجا به چند نمونه از آن اکتفا می کنیم.1-    علامه علی اکبر دهخدا :ایشان که خود مدتی در زمان جنگ جهانی اول در یکی از روستاهای این منطقه تبعید بودند ذیل کلمه شلمزار می نویسد:جایی که درآن کتیرا بسیار است و از این معنی است که قریه ای را در چهار محال به این نام خوانند چون کتیرا در اراضی آن فراوان است.وی در مورد شلمزار اضافه می کند که دهی ازدهستان کیار از بخش بروجن شهرستان شهرکرد سکنه 324تن، آب قنات، رودخانه،چشمه، صنایع دستی آن قالی بافی و...2-     شلمزار: در گویش زبان لری بختیاری مرکب از "شلم" به گون و "زار" پسوند می باشد.3-    شالیزار:به معنی دشت برنج کاری چون درگذشته به دلیل زمینهای آبرفتی و آب مرغوب در این محل شالی کاری می شده به شالیزار معروف گردید و بعدها به شلمزار تغییر نام پیدا کرد.4-    شل در زبان محلی به معنی گِل می باشد و چون زمینه های حاشیه رودخانه این شهر سست و باتلاقی بود عده ای معتقدند که نام این محل شل زار بوده است و بعدها در زبان عام مردم شلمزار نامیده شده است.در مورد وجه تسیمه شلمزار دو نظریه دیگر نیز می توان اضافه کرد:الف)می گویند در زمان یکی از سلاطین قاجار که به دریاچه شلمزار برای تفریح آمده بود در بین پهلوانان خود مسابقه گذاشته و قهرمان شالی به رنگ زرد هدیه می داده است.وقتی مسابقه بین پهلوانان این شاه قاجار تمام شده و قهرمان انتخاب شد دراین موقع پهلوان شلمزاری و زن او از محل دریاچه می گذشتند و شاهد این مسابقه بودند.از شاه اجازه می گیرد تا با قهرمان این رقابت مسابقه بدهد،وقتی شاه اجازه می دهد زن از مرد خود می خواهد که وی نیز اجازه دهد تا او با پهلوان شاه کشتی بگیرد وقتی مرد موافقت می کند و مرد پهلوان شاه با زن پهلوان شلمزاری کشتی می گیرد زن شلمزاری برنده شده و شال زرد را دریافت می کند و می گویند شالم زرد نامیده اند و به مرور زمان به شلمزار مبدل شده است.ب)در زمان یکی از شاهان قاجار گروهی از طرف شاه برای گرفتن مالیات به شلمزار می آیند.این گروه همه ی مردمان ساکن این محل (شلمزار)را در میدان جمع می کنند که از آنها خراج بگیرند.وقتی همه ی مردم جمع می شوند و سرگروه این فرستادگان شاه سخن می گوید و بیان می دارد که چقدر خراج می گیرند و چون مردم توانایی پرداخت نداشته اند دختری از میان جمع بلند شده و به سرگروه می گوید من حاضرم با قوترین شما کشتی بگیرم اگر شما برنده شدید ما به شما این خراج را می پردازیم ولی اگر ما پیروز شدیم خراجی به شما داده نمی شود.سرگروه این دسته قبول می کند،وقتی کشتی می گیرند دختر شملزاری برنده می شود و از مردم این شهر خراج نمی گیرند.وقتی می خواهند این محل را ترک کنند سرگروه فرستادگان شاه به رسم یادگار شالی زرد به دختر هدیه می کنند و از آن به بعد شلمزار را شالم زرد نامیدند که با گذشت زمان به شلمزار تبدیل شده است.

تاریخ پیدایش شلمزار

دو نظریه در مورد پیدایش این شهر وجود دارد:

نظریه اول: از نظر تاریخی مشخص نیست که این شهر از چه تاریخی بوجود آمده است و محل سکونت بوده است.اما وجود دو گورستان که متعلق به ارامنه می باشد حاکی از این حقیقت است که این شهر ابتدا محل سکونت ارامنه بوده و ازنظر تاریخی هیچ گونه مدرکی دردست نیست که چرا آنها این شهر را ترک کرده اند و یا اینکه بر اثر بلایای آسمانی مانند سیل و یا زلزله نابود شده اند و یا تحت تاثیر شرایطی این شهر را ترک گفته اند مدرکی نیست ولی وجود قبرستان مبین وجود دو روستا به نامهای شلمزار بالا که هیچ گونه اثری از آن هویدا نیست.دیگری شلمزار پایین (فعلی)فاقد اثر تاریخی می باشد زیرا به واسطه شهرک سازی نظام طاغوتی قبرستان شلمزار که متعلق به ارامنه بوده از بین رفته و تنها یک عدد سنگ قبر از آنها در درون فلکه معلم موجود می باشد.

نظریه دوم: این نظریه مستند تر و واقعی تر می باشد.بر اساس گفته های افراد کهنسال و همچنین اظهارات کارشناسان سازمان میراث فرهنگی ،شهر شلمزار قدمتی بیش از چهارصد سال دارد و دلیل این اظهارات را وجود حمامی درقسمت جنوبی شهر می دانند و اینگونه بیان می دارند که ؛شهر شلمزار به دلیل آب  و هوای مناسب و همچنین داشتن تفریحگاه های مناسب محلی برای تفریح سلاطین از جمله شاه عباس بوده است زیرا در شلمزار محلی وجود دارد در کنار دریاچه که درقدیم معروف به تخت شاه عباس بوده است وآثار آن سنگ تراشیده های آن و آجرهای ساختمانی دلیلی براین گفتار است و نیز می گویند که حمام قدیم از آثار به جای مانده از دوران شاه عباس می باشد.

ازآثار باقی مانده که هنوز سازمان خود را حفظ کرده ،وجود کشاورزان ده (شلمزار پائین)کشاورزان چوغان(تخت شاه عباس)،کشاورزان چنار و خوش نشینان می باشند.روستایی که از مجموع این روستاها تشکیل شده بود محدود به تپه ای بود که امروز محله قدیمی شلمزار است و اکثرمنازل آن خراب و خالی ازسکونت است.برای جلوگیری ازهجوم اقوام غارتگر خندقی به دور روستا حفر کردند که هنوز آثار آن باقی می باشد.این خندق دارای دو پل ارتباطی بود که یکی از آنها معروف به پل زیرده که بر جاده معروف زره از آن می گذشت که امروز آن پل را بازسازی کرده اند.به طوری که ازصحبت بزرگان شهر برمی آید حتی تا دوران قاجاریه و حکومت ظل السلطان در اصفهان مردم شلمزار مالیات مزارع خود را به حکومت ظل السلطان دراصفهان تحویل می دادند واین نشان دهنده این است که تا آن زمان سلطه خوانین بختیاری رسمیتی نداشته ولی بعد در زمان صدارت نجفقلی خان که در روستاهای چهارمحال را بین خوانین تقسیم کرد شلمزار و دستنا و چند روستای دیگر را به مرتضی خان صمصام واگذار گردید واین امر باعث شد که عده ای که زیر باراین تقسیم نمی رفتند مجبور به ترک شلمزار و مهاجرت ازاین شهر شدند.

ازساختمان های که به شکل معماری خاص ساخته شده بود می توان قلعه شلمزار اشاره کرد.قلعه ای که در دارای دو طبقه با زیربنای 2500 متر مربع و تالار مجلل با ستونهای سنگی به سبک قدیم و دارای حمام و خزانه مخصوص در این قلعه با باغ وسیع بود ویک پارک با وسعت ده هزار متر مربع که یکی از عجایب معماری و هنری بود به طوری معماری گردیده بود که آب به صورت طبیعی درحوض های آن گردش می کرد.

از دیگر بناها، بنای برج  که ساختمان چهار طبقه با سبکی خاص بدون استفاده از تیرآهن ساخته شده بود که هم به عنوان برج دیده بانی و هم محل استقرار سران قشون بود و طبقه زیرین آن به عنوان زندان حکومتی خان مورد استفاده قرارمی گرفت که آثار تا این اواخر در این ساختمان باقی بود.

از دیگر بناها می توان می توان باربند را نام برد که محل استقرار اردو و محل نگهداری از اسبان لشکر بوده است و همچنین قلعه چنار سبز که در ارتفاعات کوه چنار سبز واقع در شمال شرقی شلمزار بنا گردید، که این قلعه با سبک معماری زیبایی بنا گردید که مورد استفاده دراویش محصور بوده است این قلعه اقامتگاه تابستانی خان بود.

دریاچه

یکی از سرچشمه های کارون در کنار دشت مصفای دیزدشت است که محلی مناسب برای استراحتگاه کاروانیان در تابستان و عشایر بوده که بعدا محل اردوی شاه عباس گردید و بنایی نیز در این محل داشته که از بقایای این بنای تاریخی فقط سنگهای تراشی باقی مانده ولی هنوز به تخت شاه عباس معروف است و نیز تعدادی عشایرشیرازی در دره ماری یا ده ماری قبلی سکونت داشتند که از آثار زیست آنها همین اواخر چند سنگ قبر باقی مانده بود این دو محل شامل قسمتی از زمین های آبی شلمزار بالا و قسمت ایستگاه رودخانه شلمزار بوده است.

از این دریاچه دو رشته رودخانه منشعب می گردد.یک کانال آب مزارع شلمزار دوم کانال آب کشاورزی به روستای دستنا و سلم استفاده می شود و سپس به کارون می ریزد.اخیرا با توجه به نیاز فضای سبز برای آسایش روحی و رفاهی اهالی شهر با سرمایه گذاری شهروندان به محلی جهت جذب توریست و ایجاد مجتمع تفریحی تبدیل شده است.

چنارسبز

در شمال شرقی شلمزار و روبروی ارتفاعات باغ بزرگی از درختان گردو،سیب ،انگور به وجود آمد که در وسط آن قلعه ای بنا گردیده است که محل استراحت و تفریح خان بوده است که بنا به قول اهل محل عده ای از اهالی شلمزار نیز در آنجا زندگی می کرده اند.

آب نما

در انتهای خیابان انقلاب شلمزار،قلعه ای بزرگ مربوط به علیقلی خان، خان شلمزار وجود دارد که در کنار آن فضای سبز بسیار جالبی با نام آب نما بود که پوشیده از درختان کاج و سرو و گلهای یاس که مشام هر رهگذری ار تا شعای کیلومتری عطرآگین می ساخت وجود داشت.در وسط این فضای سبز دوازه درخت بسیار بزرگ قرار داشت که یکی در وسط و بقیه در اطراف آن همراه با گلهای یاس به رنگ سفید و بنفش چهره ای زیبا به آب نما می داد و خندقی به عمق در اطراف این دایره پر از آب بود که تصویر زیبایی به این مکان می داد که محل استراحت خان بود و درخت کهنسال و زیبایی داشت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی محل تفریح افراد گوناگون به خصوص قشر کم درآمد که توان  رفتن به تفریح گاه های دور را نداشتند قرار گرفت.

احمد آباد

 این محل امروز جز شلمزار فعلی است ولی در گذشته تاکستان و مزرع آباد بوده و زمانی هم به خاطر مرغوبیت خاکش محل کاشت تریاک بوده ولی شاه عباس تعدادی از ارامنه ایکه به چهار محال آمده بودند را به این محل کوچاند که به کشاورزی و دامداری بپردازند اقامت آنها چند سالی طول نکشید که دراصفهان ساکن شدند و از زندگی آنان چند سنگ قبر بزرگ باقی استو به خاطر بزرگ بودن حجم سنگ نتوانسته اند برای ساختمان ببرند.

قزلجه

قزلجه نام  مزرعه و باغ انگوری  است در شرق شلمزار فعلی .در قدیم از گیاهان آن برای دارو و درمان و رنگ آمیزی مصالح فرش دست باف استفاده می شد.قزلجه دراصل قزلباش بوده که با تحقیقات به عمل آمده قصبه ای بوده گویا مربوط به اقامت تابستانی سربازان دوره صفویه که کلاههای بلند و قرمز و قباهای زرد داشته اند.که می توان گفت قزلجه از قدیمی ترین قصبات شلمزار بعد از کشمیران بوده و سایر محله ها مانند چنازسبز، سرچای و غیره محلی بوده زمان صمصام السلطنه بوجود آمدند و بیشتر عشایر سکونت فصلی یا نیمه فصلی داشتند که بعدا یا خراب و یا در شلمزارفعلی ادغام شدند .

 قلعه شلمزار که در منطقه شلمزار واقع شده از آثار دوره قاجار است که توسط خوانین بختیاری ساخته شده و مورد استفاده قرار می گرفته است. 

این قلعه که در مجموعه قلاع نجف قلی خان قرار دارد، عمارتی است به مساحت یک هزار متر مربع که در تاریخ 1307 هـ . ق به دستور مرتضی قلی خان صمصام ساخته شده است. قلعه دو طبقه و به شکل مربع مستطیل است. طبقه اول آن دارای چندین اتاق به صورت طاق و چشمه است که با خشت خام ساخته شده و بسیار محکم و سالم باقی مانده و جلوی آن ها را ایوانی با ستون های سنگی در برگرفته که به صورت زیبایی حجاری و تزیین شده اند. متاسفانه طبقه دوم این بنا خراب شده و آثاری از آن باقی نمانده است. در این قلعه اشیای تزیینی و منبت کاری شده و آینه های قدی بسیاری وجود داشته که متاسفانه به مرور زمان از قلعه خارج شده اند.

منابع:

http://4mahalgasht3000.blogfa.com

http://alkarim.epage.ir

 http://www.dastena.ir

 http://shalamzarghadim.persianblog.ir

 http://amozeshgahisar.blogfa.com 

http://tebyan-chb.ir

گردآورنده: 

مهناز آزادی اردکانی